6 Μαΐου 2017

Κοραή 4: ΧΩΡΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ 1941-1944 (φωτογραφίες)

Τον Αύγουστο του 1894 η νεοσυσταθείσα Εταιρία Γενικών Ασφαλειών “Η ΕΘΝΙΚΗ” αγοράζει την οικία Rossels, στην οδό Κοραή 4 όπου και εγκαθίσταται. Σαράντα χρόνια αργότερα, ανακοινώνεται στα πρακτικά του Δ.Σ της Εταιρίας η απόφαση για ανοικοδόμηση του κτηρίου. Τρεις επίλεκτοι αρχιτέκτονες-μηχανικοί, οι Μ. Λυκούδης, Ι. Αξελός και Α. Κριεζής αναλαμβάνουν να εκπονήσουν σχέδια και μελέτες “… περί ανοικοδομήσεως των επί της οδού Κοραή Κτημάτων της Εταιρίας…”. Οι προδιαγραφές που τέθηκαν ανταποκρίνονταν στο κύρος, την εμβέλεια και την 40χρονη μέχρι τότε πορεία της Εθνικής Ασφαλιστικής: υπερσύγχρονη κατασκευή, άριστης ποιότητας υλικά και ανέσεις που ξεπερνούσαν τα μέχρι τότε Ελληνικά δεδομένα (κεντρική θέρμανση, υδραυλική εγκατάσταση, ανελκυστήρες κ.λ.π) και το απαραίτητο για την εποχή αντιαεροπορικό καταφύγιο!

Στις 11 Ιουνίου 1936 ξεκινούν οι εργασίες ανέγερσης από τους αρχιτέκτονες Α. Μεταξά και Ε. Κριεζή και ολοκληρώνονται στις 30 Δεκεμβρίου του 1938, σε μια πανηγυρική τελετή.

Η κατοχή

Μετά την εγκατάστασή της στο κτήριο της οδού Κοραή 4, η Εθνική Ασφαλιστική προετοιμαζόταν για τον εορτασμό των 50 χρόνων από την ίδρυσή της, το 1941. Στην Ευρώπη όμως τα πολεμικά σύννεφα είχαν ήδη πυκνώσει…

Λίγο μετά την κήρυξη του πολέμου, τα Υπουργεία Εσωτερικών και Τύπου και Τουρισμού προέβησαν σε αναγκαστική μίσθωση μεγάλου μέρους του νέου κτιρίου. Στις 27 Απριλίου 1941 εισήλθαν στην Αθήνα τα γερμανικά στρατεύματα τα οποία λίγες μέρες αργότερα, στις 6 Μαίου, επίταξαν με την σειρά τους το κτίριο της οδού Κοραή καθώς και ολόκληρη την επίπλωση. Για την εκτέλεση της διαταγής δόθηκε προθεσμία μιας μέρας. Η αγωνία της Διοίκησης είναι αποτυπωμένη στα πρακτικά του Δ.Σ:

“Παρά των Γερμανικών αρχών της κατοχής επετάχθησαν διάφορα διαμερίσματα του Μεγάρου της Εταιρίας εν οις ήτο εγκατεστημένον το καταργηθέν Υπουργείον Τύπου και Τουρισμού. Από της χθές ειδοποιήθημεν ότι η επίτεξις θέλει εκταθεί επί ολοκλήρου του προς την οδόν Κοραή τμήματος των Γραφείων της Εταιρείας μετά του μεγίστου μέρους της επιπλώσεως, ταχθείσης προθεσμίας μέχρι της σήμερον εσπέρας προς αποχώρησιν ημών εκ του κατασχεθέντος διαμερίσματος, όπερ αποτελεί τα ¾ περίπου του όλου χώρου των Γραφείων μας”.



Στο Μέγαρο ήταν εγκατεστημένες πλέον διάφορες υπηρεσίες των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής και η Kommandatur. Στην κορυφή κυμάτιζε ο αγκυλωτός σταυρός και τα υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια μετατράπηκαν σε φυλακές.Στα δύο υπόγεια (έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης) οι μηχανικοί Ε. Κριεζής και Α. Μεταξάς είχαν κατασκευάσει τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια, με μεταλλικές πόρτες (γερμανικής προέλευσης) που έκλειναν αεροστεγώς, αλλά και επικοινωνία μεταξύ των 2 ορόφων με εσωτερικό κλιμακοστάσιο, γεγονός που διευκόλυνε τον κατακτητή. Τα κρατητήρια ήταν κυρίως κέντρα μεταγωγών. Οι κρατούμενοι μεταφέρονταν συνήθως στις φυλακές Αβέρωφ, στα γερμανικά στρατοδικεία, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε καταναγκαστικά έργα ή σε τόπους εκτελέσεων.

Στους χώρους αυτούς κρατήθηκαν πολλοί Έλληνες πατριώτες αλλά και κάποιοι Γερμανοί και Ιταλοί αντιφασίστες, ενώ “πέρασαν” πολλοί Έλληνες πολίτες κάθε ηλικίας, μέχρι και παιδιά 14 ετών, για ασήμαντα παραπτώματα. Σε όλη την έκταση των τοίχων του δευτέρου και σε περιορισμένο τμήμα του πρώτου υπογείου οι κρατούμενοι έγραφαν ή χάραζαν με όποιο αιχμηρό αντικείμενο είχαν στη διάθεσή τους μηνύματα, ονόματα, χρονολογίες και σχέδια (ανθρώπινες φιγούρες, καράβια, τραμ, αυτοκίνητα κ.λ.π), κληροδοτώντας στις επόμενες γενιές ανεξίτηλη την ιστορική μνήμη. Οι Γερμανοί έβαφαν επανειλημμένα τους τοίχους, οι οποίοι κάθε φορά ξαναγέμιζαν με μηνύματα.

Η απελευθέρωση

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής αποχώρησαν από την Αθήνα και ενώ η Εθνική Ασφαλιστική ετοιμαζόταν να εγκατασταθεί στο κτήριο, στις 31 Οκτωβρίου του ίδιου έτους το Μέγαρο επιτάχθηκε για τρίτη φορά από το ΕΑΜ. Στις αρχές Ιανουαρίου 1945 βρίσκονται ήδη "στρατωνισμέναι προσωρινώς Αγγλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις" και μόλις αυτές αποχωρούν το κτήριο ξαναεπιτάσεται από την Ελληνική Κυβέρνηση για να στεγασθούν "αι Ηλεκτρικαί Εταιρίαι Μεταφορών και Διανομής".

Στα επόμενα χρόνια η Εθνική Ασφαλιστική αναλαμβάνει έργα για τη διάσωση και επισκευή του Μεγάρου, από τις φθορές που είχε υποστεί από τις συνεχιζόμενες επιτάξεις.

Διατήρηση της μνήμης

Το 1991, στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων από την ίδρυσή της και ύστερα από αίτησή της στο Υπουργείο Πολιτισμού, ο χώρος κηρύσσεται Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο. Τα κρατητήρια αναστηλώθηκαν και συντηρήθηκαν ώστε να αναδειχθούν τα ακιδογραφήματα και οι επιγραφές των κρατουμένων στις μεταλλικές πόρτες, στους τοίχους και τα παράθυρα. Κείμενα, ονόματα, χρονολογίες, σκίτσα κ.λ.π διασώθηκαν και τα δύο υπόγεια παραδόθηκαν στο κοινό ως επισκέψιμοι χώροι. Κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης βρέθηκαν αντικείμενα από χαρτί, μέταλλο και γυαλί, στις δεξαμενές, στα στεγανά της αποχέτευσης και στις εσοχές των μεταλλικών θυρών. Μικροαντικείμενα των κρατουμένων, που είχαν παραμείνει για μισό αιώνα περίπου παραπεταμένα ή κρυμμένα σε αθέατα σημεία των υπογείων ήρθαν στο φως, δέχθηκαν τις φροντίδες των ειδικών και εκτέθηκαν. Για την ολοκλήρωση του έργου της συντήρησης εργάστηκαν επιστήμονες του ΥΠΠΟ με επικεφαλής τον επ. καθηγητή κ. Ν. Μίνω.

Στις 16 Μαϊου του 1991 ο Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, εγκαινιάστηκε από τον τότε Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ο οποίος αποδίδοντας φόρο τιμής στους αγωνιστές του πολέμου και της Εθνικής Αντίστασης, είπε μεταξύ άλλων: 

“…Πιστοί στα ιδανικά των προγόνων τους και στις αξίες που γεννήθηκαν κάτω από τον ιερό βράχο της Ακροπόλεως για να αποκτήσουν στη συνέχεια ένα παγκόσμιο νόημα, οι Έλληνες του 1940-1944 όρθωσαν το ανάστημά τους και κατέπληξαν τον κόσμο, πρώτα με το έπος του στρατού μας στα βουνά της Ηπείρου και στα Μακεδονικά οχυρά, αμέσως κατόπιν με τη μοναδική, από κάθε άποψη, στην παγκόσμια ιστορία, Μάχη της Κρήτης, και ύστερα, χωρίς ανάσα, χωρίς διακοπή, με την Εθνική μας Αντίσταση που η συμβολή της στην τελική Νίκη έχει αναγνωριστεί από όλους τους συμμάχους, αλλά και από τους τότε αντιπάλους μας στο πεδίο της μάχης…”

Τα τελευταία χρόνια ο Χώρος Ιστορικής Μνήμης συντηρήθηκε αρκετές φορές, λόγω της ιδιαιτερότητάς του και του μικροκλίματος που επικρατεί στα υπόγεια (αυξημένη υγρασία κ.λ.π.). Παράλληλα, οι δραστηριότητες του Χώρου επεκτάθηκαν με την πραγματοποίηση εκθέσεων, εκδηλώσεων και θεατρικών παραστάσεων κ.ά.


metaxourgeio.wordpress.com
_____________________________
Ακολούθησέ μας στην σελίδα μας στο Facebook

AddThis

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...